13 . محتشم كاشانى ( ف 996 ) زندگينامه مولانا محتشم كاشانى ملقب به كمال الدين و فرزند خواجه مير احمد كاشانى ، از شاعران پرآوازهء سدهء دهم است كه در زمانهء شاه طهماسب اول ( 930 - 984 ) مىزيسته و در كاشان به شغل بزازى سرگرم بوده است . محتشم را بايد قافله سالار شعر عاشورا در زبان فارسى دانست ، زيرا دوازده بند عاشورايى او در چهار سدهء اخير مورد اقبال فراگير شيفتگان ادب عاشورا قرار گرفته و تأثير شگرف و بىسابقه‌اى در بالندگى شعر عاشورا در زبان فارسى داشته و نام او براى هميشه با واقعهء عاشورا و مرثيهء كربلا گره خورده است . تركيب‌بندهايى كه به اقتضاى تركيب‌بند ماندگار وى و يا با تأثيرپذيرى از آن سروده شده ، سرفصل ممتازى را در پيشينهء شعر آيينى در زبان فارسى به خود اختصاص داده است . نوشته‌اند كه محتشم كاشانى ، قصيده‌اى در ستايش شاه طهماسب اول ساخت و به دربار او روانه ساخت . پادشاه صفوى به جاى صله دادن براى وى پيغام فرستاد كه : « شاعر بهتر است به جاى مدايح سلطانى ، به سرودن مراثى و اشعار مذهبى بپردازد » و همين امر موجبات انقلاب درونى او را فراهم ساخت و تركيب‌بند فاخر خود را آفريد و نام خود را به بركت سالار شهيدان جاودانه ساخت . آقاى مهرعلى گرگانى در مقدمهء ديوان محتشم كاشانى نوشته‌اند كه در يكى از نسخ خطى ديوان او ، چند تركيب ديگر نيز وجود دارد كه هريك در نوع خود بىنظيرند . « 1 » محتشم در عرصهء نثر نيز توانا بوده و دو رسالهء جلاليه و نقل عشاق او - كه آميزه‌اى از نثر و نظم است - بسيار شيوا و داراى شور و حال عاشقانه است و مهارت خود را در سرودن غزل به زيبايى نشان مىدهد . وى در سرودن « ماده تاريخ » نيز از سرآمدن عصر خود است و در ديوان اشعار او مىتوان نمونه‌هاى جالبى از آن را يافت . محتشم در كاشان زايران بسيارى دارد و از سر اخلاص ، نيازهايى بر تربت او نثار مىكنند .

--> ( 1 ) . ديوان مولانا محتشم كاشانى ، به كوشش مهر على گرگانى ( كتابفروشى محمودى ، تهران ) ، مقدمه .